Μια εξαιρετικά ανησυχητική τάση καταγράφεται στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας τη χώρα μας μια από τις ελάχιστες στην Ευρώπη όπου η χρήση προϊόντων νικοτίνης στους εφήβους ακολουθεί ραγδαία ανοδική πορεία.
Παρά το γεγονός ότι οι καπνιστές στον ενήλικο πληθυσμό μειώνονται (παραμένοντας ωστόσο κοντά στο 30%), τα στοιχεία για τη νέα γενιά προκαλούν έντονο προβληματισμό σε επιστήμονες και γονείς.
Τα αποκαλυπτικά νούμερα της έρευνας ESPAD
Τα δεδομένα από την Ευρωπαϊκή Έρευνα στον Σχολικό Πληθυσμό (ESPAD) δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, το ποσοστό των 16χρονων μαθητών στην Ελλάδα που έχουν πειραματιστεί με το συμβατικό ή το ηλεκτρονικό τσιγάρο (vaping) εκτοξεύτηκε.
Συγκεκριμένα, από το 43% που βρισκόταν το 2019, άγγιξε το σοκαριστικό 54% το 2024.
Από τον καπνό στα τεχνολογικά «gadgets»
Πώς όμως φτάσαμε στο σημείο περισσότεροι από τους μισούς εφήβους να έχουν δοκιμάσει νικοτίνη; Ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) στην Αθήνα, εντοπίζει τη ρίζα του προβλήματος στα νομοθετικά κενά. Οι παλαιότερες αντικαπνιστικές πολιτικές στόχευαν αποκλειστικά στο παραδοσιακό τσιγάρο, αφήνοντας απροστάτευτους τους νέους απέναντι στα σύγχρονα προϊόντα.
Η βιομηχανία, αντιλαμβανόμενη αυτή την ευκαιρία, άλλαξε ριζικά τακτική. Σήμερα, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα πλασάρονται μέσα από:
- Γλυκές και φρουτώδεις γεύσεις που καμουφλάρουν τον κίνδυνο.
- Μοντέρνα, πολύχρωμα σχέδια που θυμίζουν USB sticks και ψηφιακά αξεσουάρ.
- Στοχευμένες διαφημίσεις μέσω influencers σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης (TikTok, Instagram).
- Χορηγίες σε νεανικά μουσικά και ψηφιακά γεγονότα.
Όπως εξηγεί η παθολόγος-ογκολόγος Ζένια Σαριδάκη (εκπρόσωπος του δικτύου Women for Oncology Hellas), βιώνουμε μια πλήρη «κανονικοποίηση» της νικοτίνης. Το άτμισμα προβάλλεται στα social media ως ένα κοινωνικά αποδεκτό, εύκολο και μοντέρνο «trend», οδηγώντας τα παιδιά στον εθισμό εν αγνοία τους.
Οι αθέατοι κίνδυνοι για την υγεία
Ο μύθος ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι απολύτως ασφαλές καταρρίπτεται κατηγορηματικά από τον ΠΟΥ. Εκτός από τη νικοτίνη, η οποία προκαλεί σοβαρό εθισμό και αλλοιώνει τη νευρολογική ανάπτυξη του εφηβικού εγκεφάλου, τα εισπνεόμενα αερολύματα κρύβουν ένα τοξικό κοκτέιλ.
Ενδεικτικά, στα υγρά αναπλήρωσης έχουν εντοπιστεί:
- Βαρέα μέταλλα
- Πτητικές οργανικές ενώσεις
- Τοξικές αλδεΰδες και νιτροζαμίνες (ουσίες με αποδεδειγμένη καρκινογόνο δράση)
Οι ειδικοί της ιατρικής κοινότητας προειδοποιούν ότι αυτές οι ουσίες συνδέονται ήδη με φλεγμονές στο αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Επιπλέον, το άτμισμα λειτουργεί ως «δούρειος ίππος»: οι ανήλικοι που ατμίζουν έχουν τριπλάσιες πιθανότητες να μεταπηδήσουν αργότερα στο παραδοσιακό, καταστροφικό κάπνισμα.
Η στάση της Ελλάδας και οι προτάσεις του ΠΟΥ
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι σαφής: τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν αποτελούν εργαλεία διακοπής του καπνίσματος, ούτε ασφαλείς εναλλακτικές.
Για την αναστροφή αυτής της τάσης, απαιτούνται άμεσα μέτρα:
- Απαγόρευση των ελκυστικών γεύσεων.
- Απόλυτο μπλόκο στο διαδικτυακό marketing.
- Υποχρεωτικές, αυστηρές προειδοποιήσεις υγείας στις συσκευασίες.
- Οριζόντια ένταξη όλων των νέων συσκευών στην αντικαπνιστική νομοθεσία.
Η Ελλάδα, προκειμένου να θωρακίσει τη νεολαία, σχεδιάζει ήδη νέα ψηφιακά εργαλεία για την αυστηρή επαλήθευση της ηλικίας στις online αγορές καπνικών προϊόντων. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν οι ειδικοί, η Πολιτεία, το σχολείο και η οικογένεια πρέπει να συνεργαστούν στενά. Απαιτείται ουσιαστική, σύγχρονη ενημέρωση –χωρίς εκφοβισμό– που θα μιλάει στη γλώσσα των εφήβων, ώστε να σταματήσει η κοινωνία να αντιμετωπίζει το άτμισμα ως μια αθώα μόδα.
